Àíõ ÁÍÌÀÓ-ûí ÑíÇ-èéí 1974 îíû 162 äóãààð òîãòîîëîîð Íèéòèéí àæ àõóé, ¿éë÷èëãýýíèé àæèëòàí, àæèë÷äûí àìðàëò-“¨ë Õàä”-íû àìðàëòûã áàéãóóëàõ øèéäâýð ãàð÷ýý.

Àìðàëò íü Óëààíáààòàðààñ 110 êì, Äàðõàí õîòààñ 120 êì çàéä îðøèõ áºãººä òºâ çàñìàë çàìààñ Áîðíóóðûí òºâ ð¿¿ ñàëäàã óóëçâàðûí îð÷ìîîñ ãàð÷, 7 êì ñàéæðóóëñàí øîðîîí çàìààð ÿâæ õ¿ðíý.

Òóñ àìðàëò íü Òºâ àéìãèéí Áîðíóóð ñóìûí Áóãûí íóðóóíû ¿ðãýëæëýë Ýðäýíý óóëûí ºâºðò äàëàéí ò¿âøèíýýñ äýýø 1153 ìåòðò ºðãºãäñºí, 90 ãðàäóñ áîñîî 30-90 ìåòð ºíäºð ýãö, öàâ÷èì òîãòîöòîé “¨Ë ÕÀÄ”-íû ÷àíõ õîéíî áàéðëàõ òóë èéíõ¿¿ íýðëýãäñýí áàéíà.

Àìðàëò íü îð÷èí òîéðîíäîî Ýðäýíý óóëûí ñýð¿¿í áóëàã, àðûí àãóé, äàëèéí ðàøààí, èõ áàãà Äóãàíà õàä, ñ¿ðëýã íîãîîí óóëñààð õ¿ðýýëýãäýõ áºãººä ìàë ñ¿ðýã ýðõ çîðãîîðîî íàëàéí õàðàãäàõ íü õýí õ¿íèé ñýòãýëèéã òàòàæ, Ìîíãîë îðíû áàéãàëèéí ñàéõíûã èëòãýíý.

“¨ë õàä”-íû àìðëàòûí îð÷íû óóë õºíäèé㺺ð áóãà, ñîãîî, ãºðººñ, ¿íýã õýðýì, ãàõàé çýðýã çýðëýã àí àìüòàí, òàñ, á¿ðãýä, õºõºº, ãàëóó, íóãàñ, àíãèð, ÿòãà, øààçãàé çýðýã æèã¿¿ðòýí øóâóóä îëîíòîé.

Íàðñ, õóñ ãîëëîñîí îé, ñ¿ðëýã óóëñ, ºâñ óðãàìàë æèãäýðñýí ýíý íóòàãò ìîíîñ, äàëü, ìîéë, àíüñ, ã¿çýýëçãýíý çýðýã æèìñ, íîõîéí õîøóó, ãîíüä, õºõ øàð äýãä, ñîãîî ñóìàí, òàâàí ñàëàà çýðýã ýìèéí óðãàìàë àðâèíòàé.

“¨ë õàä”-íû àìðàëò íü 1975 îíû 08 äóãààð ñàðûí 01-íèé ºäºð àíõ àìðàã÷äàà õ¿ëýýí àâñàíààñ õîéø ºäºðò 40-140, æèëäýý 1500-2000 õ¿íä ¿éë÷èëæ, 1989 îíä 26 000 äàõü àìðàã÷àà òîäðóóëæ áàéñàí áàéíà. Òóõàéí ¿åä ýíýõ¿¿ àìðàëòàíä ÍÀÀ¯ß-íû õàðúÿà áàéãóóëëàãóóäûí àæèëòàí, àæèë÷äààñ ãàäíà Óëààíáààòàð, Äàðõàí áóñàä õîòóóä, îéð îð÷ìûí àéìàã, ñóì, Ñàíãèéí àæ àõóéãààñ îëîí çóóí àìðàã÷èä èðæ àìàðäàã áàéñàí òºäèéã¿é ÇÕÓ, ÁÍÑ×ÑÓ, ÁÍÏÀÓ, ÁÍÓÀÓ-ûí /õóó÷èí íýðýýð/ çî÷èí òºëººëºã÷èä àìàð÷ áàéæýý.

Òà áàéãàëèéí ñàéõàíä í¿ä, ñýòãýëýý ñýðãýýæ, á¿òýí æèëèéí àëæààëàà òàéëúÿ ãýâýë ýíý àìðàëòûã çîðèîðîé. Ãýð á¿ë, íàéç íºõ人 äàãóóëààä èðâýë òîõèëîã ñàéõàí áàéð, õºíãºí øóóðõàé ¿éë÷èëãýý, ýåëäýã, íºõºðñºã õ¿ì¿¿ñ Òàíû í¿¿ðèéã óëàéëãàõã¿é, óðìûã õóãàëàõã¿é ãýäýãò èòãýæ áîëíî.